Dr. Ateş Karateke

YUMURTALIK KİSTLERİ

Yumurtalık kistlerinin belirtileri nelerdir?

Kadınların en çok ne zaman yumurtalık kistleri olur?

Yumurtalık kistleri tanısı nasıl koyulur ve tedavi edilir?

Kadınlar yumurtalık kistiyle ilgili olarak doktorlarına hangi soruları sormalıdırlar?

Yumurtalık (over) kistleri nelerdir?

Yumurtalıklar kadın üreme sisteminde yumurta üretilirler. Yumurtalar yumurtalıklar içinde büyür, gelişir ve olgunlaşırlar ve sonra, çocuk doğurabilme yılları boyunca ayda bir oluşan menstural periyodun (adet dönemi) bir parçası olan yumurtlama ile serbest bırakılırlar. Yumurtalık kistleri, yumurtalık üzerindeki foliküller (kesecikler) içerdikleri olgunlaşmış yumurtayı döllenmesi için döl yoluna bırakmamaları durumunda yumurtalıklar üzerinde oluşan sıvı dolu keseciklerdir. Bir kadında bir ya da birden fazla kist oluşabilir. Yumurtalık kistlerinin boyutları bezelye kadar küçükten greyfurt kadar büyüğe çeşitlilik gösterebilir. Birçok kist küçüktür ve belirti göstermez..

Bazı kistler, döndükleri ve buruldukları, kanadıkları ya da patladıkları için şiddetli olmayan karın ağrılarına neden olabilirler; bazıları cinsel ilişki sırasında sancıya neden olabilirler. Kistlerin büyük bir bölümü selimdir (kanseröz değildir). Bununla birlikte, az sayıda kist habis (kanseröz) hale dönüşebilir. Bu nedenle, doktorunuzun tüm kistleri kontrol etmesi gerekir. Eğer yumurtalık kistleri erken tespit edilirlerse, neden olabilecekleri birçok problem tedavi edilebilir. Farklı tipte yumurtalık kistleri vardır:

Fonksiyonel kistler- Bunlar tamamıyla normal kistlerdir ve ovülasyon (yumurtlama) sırasında oluşurlar. Yumurtalık üzerindeki föliküller (kesecikler) çoğunlukla olgunlaşmamış yumurta içerirler ve kiste dönüşürler. Bu kistler genellikle âdet gören kadınlarda, yeni bir âdet dönemi başlamadan önce yok olurlar. Değilse, bir ya da üç ay içinde küçülürler. Doktorunuz, birkaç ay içinde kistin küçüldüğünü anlamak için muayene etmek isteyebilir. Eğer menopozdaysanız ya da menopozu tamamlamışsanız sizde fonksiyonel kistler oluşmaması gerekir.

Endometriomalar- Endometriozis'i olan kadınlarda gelişen bu kistler döl yolu, yumurtalıklar ve karın boşluğunda rahim dışındaki diğer bölgelerde rahim mukozası (endometrium) dokusunun büyümesiyle oluşurlar. Kıvamlı, kahverengi kanla dolu olabildikleri için bu kistlere ''çikolata kisti'' adı da verilir. Rahim dokusu hormonlara karşı duyarlı olduğu için, bu kistler ayda bir kanama yaparlar ve bu da büyümelerine yol açabilir. Bu kistler cinsel ilişki ve âdet sırasında ağrıya neden olabilirler.

Selim Kistik Tümörler (dermoid kist): Bu tümörler kanseröz değildir ve çoğunlukla yağlı sıvıyla doludurlar. Yumurtalığın dış yüzeyindeki hücrelerden gelişirler. Dermoid kist adı verilen bu tümörlerin bazıları saç ya da kemik parçası yapısında sıralanırlar. Genellikle küçüktürler ve semptomlara neden olmayabilirler. Bununla birlikte büyüyebilirler ve rahatsızlık verebilirler.

Multiple Kistler: Düzenli olarak yumurtlamayan kadınlarda çoklu kistler oluşabilir. Bu, yumurtalığın büyüyerek çok sayıda kist içermesi şeklinde tanımlanabilecek bir rahatsızlıktır. Bu rahatsızlık, polikistik over sendromu (PKOS: çok-kistli yumurtalık sendromu) adı verilen hastalıktan kaynaklanabilir. PKOS'un belirtileri arasında düzensiz âdet görme, kısırlık ve vücut kıllarının çoğalması sayılabilir.

Yumurtalık kistlerinin belirtileri nelerdir?

Birçok kadında, herhangi bir belirti olmaksızın, fonksiyonel kistler ya da selim kistik tümörler bulunabilir. Bununla birlikte, bazen, bir kist karında basınç ya da sancı yapacak kadar büyüyebilir. Bu kist, aynı zamanda, idrar yolu üzerinde de basınç yaparak idrar akışıyla ilgili sorunlara yol açabilir. Bazı kadınlar cinsel ilişki sırasında ağrı duyabilirler. Ender görülse de, çok büyük bir kistin burularak kendi kan beslemesini kestiği durumlara rastlanabilir. Bu durum bulantıya, ateşe ve şiddetli karın sancılarına neden olabilir. Endometrioz'lu kadınlarda, yumurtalık kistleri pelvik (alt karın bölgesi) ağrısı, ağrılı âdet görme, aşırı kanama ve ağrılı cinsel ilişki gibi çok yaygın olarak hissedilen semptomlara neden olabilirler.

Kadınların en çok ne zaman yumurtalık kistleri olur?

Yumurtalık kistleri hamile kalabilme dönemi boyunca (âdetten kesilinceye kadar) çok yaygın olarak görülür. Çoğunlukla, bu yaş grubundaki kadınlarda görülen kistler kanseröz değildir. Bununla birlikte, menopoz dönemindeki yumurtalık (over) kisti olan kadınlarda (50-70 yaşlar) yumurtalık (over) kanseri riski daha yüksektir. Eğer yaşınız 50'nin üzerindeyse, doktorunuzun, muhtemelen, bir ameliyatla kisti almayı isteyecektir. Yine de, hangi yaşta olursa olsun, kist olabileceğini düşünüyorsanız, bunu mutlaka doktorunuza bildirmelisiniz.

Yumurtalık kistleri tanısı nasıl koyulur ve tedavi edilir?

Yumurtalık kistleri, genellikle, olağan pelvik (alt karın bölgesi) muayenesi sırasında belirlenir. Bu muayene sırasında doktorunuz yumurtalığınızdaki kistin büyüklüğünü hissedebilir. Kist bulunduktan sonra, doktor, bu kistin içinin sıvı ilemi yoksa solid olduğunu anlamak, boyutlarını ve tam yerini belirlemek ve tipinin anlaşılmasına yardımcı olmak üzere sıvı ya da anormal yapılar içerip içermediğini görmek için ultrasonografi yapıcaktır. Doktor, kistin kendi kendine birkaç ay içinde küçülüp küçülmeyeceğini anlamak için ''bekle ve gör'' şeklinde karar verebilir. Eğer bünyeniz sık sık kist yapıyorsa, doktorunuzu yumurtlamanızı önlemek için size doğum kontrol hapı verebilir. Böylece foliküllerin (keseciklerin) oluşması ve yeni kistlerin gelişmesi önlenecektir. Doktorunuz sizinle doğum kontrol hapları ve bunların sizin için uygun olup olmadığı hakkında konuşabilir.

Eğer kist birkaç âdet döneminden sonra kaybolmazsa, giderek büyür ve daha çok acı vermeye başlarsa ya da eğer bir fonksiyonel kist gibi görünmüyorsa, doktorunuz bu kisti yakından incelemek ve gerekiyorsa almak için başka testler yapmak ve başka işlemler uygulamak isteyebilir. Yumurtalık kanseri riski taşıyıp taşımadığınızı belirlemek için, doktorunuz, kanda bulunan CA-125 adlı maddeyi ölçmek için kan testi isteyebilir. Yumurtalık kanseri olan kadınların kanında bu maddenin miktarı artar. Bununla birlikte, bazı yumurtalık kanserlerinde test yoluyla belirlenebilecek kadar CA-125 üretilmez ve ayrıca kanseröz olmayan bazı başka hastalıklarda da

CA -125 seviyesi yükselebilir. Bu nedenle, CA-125 testi çoğunlukla yumurtalık kanseri riski yüksek olan kadınlar için önerilmektedir.

Eğer kist küçükse ve ultrasonda selim olduğu görülmüşse, doktorunuz laparoskopi uygulayabilir. Bu işlem genel anestezi altında ve hastaneye yatarak uygulanır ve doktorun tüm üreme organlarınızı yakından incelemesine olanak tanır. Bu işlem için göbeğin üst ya da alt tarafında çok küçük bir kesik açılır ve teleskop işlevi gören bir aygıt bu kesikten içeri karın boşluğuna sokulur. Eğer kist küçükse ve selim görünüyorsa, doktor kılların başladığı bölgeden açtığı çok küçük bir yarıktan kisti çıkarabilir.

Eğer kist bu yolla çıkarılamayacak kadar büyükse, doktor Laparotomi adı verilen bir işlem uygular. Bu işlemde kistin çıkarılması için karında daha büyük kesi açılır. Siz genel anestezi altındayken doktorunuz kistin kanseröz olup olmadığını anlamak için gerekli testleri yapma fırsatı bulur. Eğer bu kist kanseröz ise, doktor yumurtalık, döl yolu, rahim ya da lenf düğümleri gibi etkilenmiş olması muhtemel olan diğer dokuları da alır.

Ameliyattan önce doktorunuz ameliyat sırasında neler olacağını, riskleri ve iyileşmenin ne kadar süreceğini size anlatacaktır. Birçok kistin kanseröz olmadığını ve eğer uygun bir biçimde tedavi edilirlerse oldukça zararsız olduğunu unutmamak önemlidir.

Kadınlar yumurtalık kistiyle ilgili olarak doktorlarına hangi soruları sormalıdırlar?

Kist ne büyüklükte ve nerede?

Derhal çıkarılması gerekiyor mu yoksa bir ya da iki ay ''bekle ve gör'' uygulayabilir miyiz?

Kistle birlikte yumurtalığımın ne kadarı kesilip alınabilir ve bu benim doğurganlığımı nasıl etkiler?

Patoloji raporu kist hakkında ne söylüyor?

Kistin tekrarlama ya da başka bir kistin oluşma olasılığı nedir?