ENDOMETRİOZİS
Endometriozis'in semptomları nelerdir?
Endometriozis, endometrial kansere (rahim kanseri) neden olur mu?
Endometriozis sizi kısırlaştırır mı?
Endometriozis'in nedenleri nelerdir?
Doktorum bende endometriozis olup olmadığını nasıl anlar?
Endometrioz tedavi edilebilir mi?
Endometriozis adı, rahmin içini (bir astar gibi) kaplayan dokuyu tanımlayan ''endometrium'' (rahim mukozası)
sözcüğünden gelir. Hamile olmayan kadınlarda bu doku her ay parçalanarak dışarı akar. Her adet döneminin sonunda aybaşı (menstural) kanaması olarak görülür. Endometriozis'da, rahmin dışında, genellikle karın boşluğunda, endometrial doku (endometrium) gibi davranan ve bu görünümde olan bir doku oluşur.
Problem, bu yanlış yerdeki endometrial dokunun, tıpkı rahim içinde olması halindeki davranış biçimini sergilemesinden kaynaklanır. Her adet döneminin sonunda, hormonlar rahmin içindeki endometrium dokusunun parçalanarak akmasına neden olduğu zaman, rahmin dışında büyüyen endometrial doku parçalanır ve kanar. Bununla birlikte, rahimden gelen ve adet (mensturasyon) sırasında vücuttan atılan aybaşı akıntısının aksine, bu yanlış yerdeki dokunun gideceği bir yer yoktur. Bu durumda Endometriozis bölgesini çevreleyen dokular iltihaplanıp şişebilirler. Bu iltihaplanma Endometriozis bölgesinin etrafında bir yara dokusu oluşturabilir. Bu yanlış yerdeki endometrial doku bölgesi ''lezyon,'' ''implant,'' ''nodül,'' olarak adlandırılır.
Endometriozis'in semptomları nelerdir?
Endometriozis, çok yaygın olarak, adet görmeye başlandıktan yıllar sonra ortaya çıkar. Yıllar içinde, endometriozis bölgesi boyut olarak büyüdükçe, semptomlar da giderek artar. Menapozdan sonra, bu anormal implantlar küçülmeye başlar ve semptomlar azalarak kaybolur.
En yaygın semptom ağrı, özellikle de karında ya da sırtın alt bölümünde hissedilen aşırı adet sancısı ( dismenore) ya da cinsel ilişki sırasında ya da sonrasında hissedilen ağrıdır (disparöni). Kısırlık, endometriozis'i olan kadınların yaklaşık % 30 ya da 40'ında görülür. Ender olarak, endometriozis implantlarının neden olduğu iltihap enfeksiyona ya da irin keselerine (apse) dönüşebilir ve aybaşı periyodundan bağımsız olarak sancıya neden olabilir. Endometriozis bölgeler dokunmaya ya da basınca karşı duyarlı da olabilirler ve kolon ya da bağırsak duvarlarındaki endometriozis implantları bağırsak sancısına neden olabilir.
Duyulan sancının miktarı her zaman hastalığın şiddeti ile doğru orantılı değildir- ağır endometriozis'i olan bazı kadınlar hiç sancı duymayabilirler; oysa yalnızca küçük miktarlarda lezyonu olan bazı kadınlar dayanılmaz sancılar çekebilirler.
Endometriozis, endometrium kanserine (rahim kanseri) neden olur mu?
Endometriozis'le bağlantısı çok zayıf olan endometrium kanseri, endometriozis hastalığı olan kadınların % 1'inden daha azında görülür. Bu hastalık genellikle yaşlı kadınlardaki daha büyük endometriozis kitlelerinde çok ender ortaya çıkar.
Endometriozis sizi kısırlaştırır mı?
Geniş lezyonların ve organ hasarının oluştuğu ağır endometriozis doğurganlığı etkileyebilir. Endometriozis kadın kısırlığının üç ana nedeninden bir olarak kabul edilir. Bununla birlikte, kuşku uyandırmayan ya da hafif endometriozisler kısır kadınlar arasında yaygın bir bulgudur ve bu tür endometriozislerin doğurganlığı nasıl etkilediği hâlâ net olarak anlaşılamamıştır. Endometriozis'li hastalarda hamile kalma oranı, genel popülasyona göre düşük olduğu halde, endometriozisi olan birçok hasta herhangi bir doğurganlık problemi yaşamayabilir.
Endometriozis'in nedenleri nelerdir?
Endometriozis'in nedenleri henüz bilinmemektedir. Bu konudaki bir teori, mensturasyon (âdet) sırasında, menstural dokuların bir kısmının döl yolundan karın bölgesine kaçtığı ve burada yerleşip büyüdüğü şeklindedir. Bir başka teori endometriozis'in genetik bir süreç olabileceğini ya da belirli bazı ailelerin endometriozis'i hazırlayıcı faktörlere sahip olabileceğini düşünülmektedir.
Doktorum bende endometriozis olup olmadığını nasıl anlar?
Endometrioz'un tanısı bir jinekologun hastanın öyküsünü değerlendirmesiyle başlar. Pelvik (alt karın bölgesi) muayenesi dahil olmak üzere eksiksiz bir fiziksel muayene de ayrıca gereklidir. Bununla birlikte, endometriozis tanısı, yalnızca bir laparoskop'un ( ışıklı bir tüp) karındaki küçük bir yarıktan sokulduğu küçük bir operasyon olan laparoskopi (pelvis bölgesinin endoskopik muayenesi) ile kanıtlandığı zaman tanı doğrulanır. Laparoskop, organların daha kolay görülmesi için karbondioksit gazı ile şişirilmiş olan karın içinde hareket ettirilir. Böylece cerrah karın bölgesi organlarının durumunu kontrol edebilir ve endometriozis implantlarını görebilir.
Laparoskopi endometriozis implantlarının yerlerini, büyüklüklerini ve boyutlarını gösterir, hastanın ve doktorun tedavi hakkındakarar vermesinde altın standart yöntemdir.
Endometriozis tedavi edilebilir mi?
Endometriozis'in tedavisi yıllar içinde çok değiştiği halde, doktorlar, artık, eğer semptomlar hafifse ağrıyı gidermek için verilecek ilaçtan başka bir tedavinin gerekmeyeceği konusunda fikir birliği içindedirler. Hamile kalmak isteyen hafif ya da minimal endometriozisli hastalar için doktorlar, hastanın yaşına ve hastalıkla bağlantılı ağrının şiddetine bağlı olarak, en iyi davranış biçiminin, 6 aydan 1 yıla kadar uzanan bir korunmasız cinsel ilişki olduğunu önermektedirler. Eğer bu süre içinde hamile kalınmazsa, bu durumda ilave tedaviye ihtiyaç duyulabilir.
Endometriozis için özel bir tedavinin gereksinildiği ve laparoskopi yöntemiyle kesin endometrioz tanısının koyulduğu durumlarda hamile kalmak istemeyen kadınlar için, doktor, hormon baskılama tedavisi önerebilir. Bu tedavi yumurtlamayı (ovülasyon) engellediği için,endometriozis tedavisi gören kadınlar bu tedavi sırasında hamile kalamazlar, yine de bazıları, tedavi sona erdikten kısa bir süre sonra hamile kalmayı tercih edebilirler. Hormon tedavisi zayıf bir erkek hormonu olan Danazol ve GnRH'u (gonadotrop, yani yumurtalık ve testis gibi tohum üreten bezlerin çalışmasını kamçılayan madde, salıcı hormon) içerir. Endometriozis'in ve doğurganlık isteğine bağlı olarak, bazı kadınlar, çevreleyen sağlıklı dokulara zarar vermeden hastalıklı dokunun alınması için cerrahi müdahale isteyebilirler. Laparotomi adı verilen bu ameliyat hastanede genel anestezi altında yapılır. Açık karın ameliyatları yerine laparoskopiden yararlanmayı olanaklı kılan cerrahi müdahaleler günümüzde yaygın olarak kullanılmaktadır
Bazı hastalar için, tedavi edilmemiş endometriozis'in neden olduğu hasarı ortadan kaldırmak amacıyla daha radikal cerrahi müdahale gerekebilir. Eğer yumurtalıklar ciddi hasar görmüşse, histerektomi (rahimin ameliyatla alınması) ve yumurtalıkların alınması tek tedavi yöntemi olabilir.
